Organizm człowieka

Podział układu oddechowego. W układzie oddechowym wyróż­niamy trzy główne części. Część początkowa, czyli jama nosowa, służy do wdychania powietrza, oczyszczania go z domieszek pyłu, Zwilżania i nagrzewania. Narząd węchu umieszczony w górnej części jamy nosa pozwala nam zorientować się, czy powietrze, którym od­dychamy, jest czyste i czy nie zawiera szkodliwych gazów.

Między jamą nosa a krtanią leży druga część układu oddechowego, w skład której wchodzi gardło i krtań. Przez gardło prowadzi również droga pokarmowa. Krtań jest narządem spełniającym różne zadania. Jest ona odcinkiem dróg oddechowych, a ponadto narządem głosu. W niej powstają również odruchy kaszlowe usuwa­jące z dróg oddechowych śluz oraz trafiające do krtani przypadkowo ciała obce.

Między krtanią a płucami rozciąga się tchawica, rozwidlająca się na dwa oskrzela, prawe i lewe. Ostatnia część układu oddecho­wego, czyli płuca, jest narządem bezpośredniej wymiany gazowej. Przechodzące przez drogi oddechowe powietrze jest wykorzy­stywane w trojaki sposób: 1 — do wymiany gazowej, 2 — do odbierania podrażnień węchowych, 3 — do wydawania dźwięków.

Wentylacja płuc u człowieka oparta jest na zasadzie wciągania po­wietrza. Zachodzi to dzięki ruchom klatki piersiowej.

Dla dokonania wdechu i wydechu konieczne są ruchy klatki piersiowej, w czasie których przy wdechu następuje rozszerzenie się, a przy wydechu — zwężenie płuc. Ruchy oddechowe ssaków, a więc też i człowieka, odbywają się dzięki specjalnym mięśniom oddechowym umieszczonym w obrębie klatki piersiowej. Głównym mięśniem oddechowym jest przepona, która oddziela klatkę piersiową od jamy brzusznej. Przy skurczu przepony pojemność klatki piersio­wej się zmniejsza, przy rozkurczu zaś zwiększa. Ruchy klatki piersio­wej zachodzą przy udziale mięśni żebrowych. Dzięki pracy tych mięśni klatka piersiowa na przemian rozszerza się i podnosi, a potem zwęża się i opada.

Zapamiętaj. Przy stosowaniu sztucznego oddychania staramy się ratowanej osobie rozszerzać klatkę piersiową, unosząc jej ramio­na pod głowę, a następnie zwężać, opuszczając ramiona i przyciskając łokcie do klatki piersiowej. Naśladujemy w ten sposób na­turalne funkcjonowanie klatki piersiowej i płuc. W fazie rozszerzania klatki piersiowej powietrze będzie wpływać przez nos i jamę ustną, a wypływać z nich w fazie zwężania. Rzecz jasna, że usta ratowanego muszą być otwarte i wolne od wszelkich zanieczyszczeń. Zabieg taki w wielu przypadkach „pozwolił uratować człowieka”.

W komórkach tworzą­cych tkanki żywego, ciała następuje utlenianie substancji pokarmo­wych, przy czym wyzwala się energia. Przede wszystkim utlenia się zawarty w pokarmach węgiel i wodór, przy czym powstają dwutle­nek węgla i. woda. Węglowodany i tłuszcze nie pozostawiają zbyt wiele szkodliwych odpadków, składają się bowiem tylko z węgla, wodoru i tlenu. Białka natomiast, w skład których wchodzi więcej pierwiastków, nie utleniają się bez reszty. Powstaje związek chemiczny zwany mocznikiem, mający właściwości trujące dla organizmu. Wszystkie produkty pozostałe po utlenieniu wewnątrzkomórkowym zabiera ze sobą krew żylna i odprowadza do narządów uwalniających od nich organizm. Dwutlenek węgla transportowany jest do płuc, mocznik do nerek, woda częściowo wydalana jest przez nerki, częścio­wo przez płuca w postaci pary przy oddychaniu, a częściowo przez skórę jako pot.

Właściwym przenosicielem dwutlenku węgla z tkanek do płuc jest osocze krwi, które zabiera 80% całej jego ilości z komórek, 20% zaś przenosi hemoglobina czerwonych ciałek krwi. Krew żylna nasycona dwutlenkiem węgla ma barwę ciemnoczerwoną.